Baby handling to nowoczesna i holistyczna metoda pielęgnacji niemowląt, która od kilku lat zyskuje coraz większe uznanie wśród rodziców i specjalistów. Opracowana w oparciu o neurofizjologiczną metodę NDT-Bobath, koncentruje się na świadomych i delikatnych technikach noszenia, podnoszenia, odkładania oraz wszelkich interakcji z maluszkiem. Jej głównym celem jest wspieranie prawidłowego rozwoju psychomotorycznego dziecka, kształtowanie właściwych wzorców ruchowych oraz optymalnego napięcia mięśniowego. Metoda ta jest rekomendowana od pierwszych dni życia, ponieważ ma fundamentalny wpływ na samopoczucie, bezpieczeństwo i harmonijny rozwój niemowlaka.
W przeciwieństwie do tradycyjnej pielęgnacji, często opartej na intuicji lub przekazywanej z pokolenia na pokolenie, baby handling oferuje sprawdzone naukowo strategie, które aktywnie wspierają rozwój. Nie chodzi o to, aby ograniczyć spontaniczność, lecz o to, aby każda interakcja była przemyślana i dostosowana do aktualnych potrzeb oraz możliwości rozwojowych dziecka. Dzięki temu rodzice zyskują większą pewność siebie, wiedząc, że ich działania sprzyjają nie tylko komfortowi, ale i zdrowiu ich pociechy.
Co to jest baby handling i jakie są jego korzyści?
Baby handling to filozofia opieki, która uczy rodziców, jak w sposób świadomy i bezpieczny wspierać rozwój swojego dziecka poprzez codzienne czynności. Opiera się na zasadzie powolnych, płynnych ruchów, stabilnego podparcia ciała – zwłaszcza główki i szyi, oraz utrzymania symetrii. Prawidłowe techniki pomagają maluchowi integrować odruchy pierwotne, budować świadomość własnego ciała i bezpiecznie eksplorować otoczenie, co jest kluczowe dla jego rozwoju poznawczego.
Dla niemowlęcia korzyści płynące z baby handlingu są wielowymiarowe. Przede wszystkim wspiera on optymalny rozwój psychomotoryczny, poprawiając koordynację, napięcie mięśniowe i umiejętności ruchowe. Poprzez dostarczanie właściwych wzorców ruchowych, redukuje ryzyko wystąpienia asymetrii czy innych zaburzeń rozwojowych, a także pomaga w prawidłowym formowaniu naturalnych krzywizn kręgosłupa. Ponadto, poczucie bezpieczeństwa i przewidywalność ruchów znacząco wpływają na komfort emocjonalny dziecka, co może przekładać się na lepszą jakość snu i mniejszą płaczliwość. Badania potwierdzają, że świadoma pielęgnacja ma wpływ na rozwój połączeń neuronalnych, co w dłuższej perspektywie procentuje lepszą sprawnością.
Nie można zapominać o korzyściach dla rodzica. Świadome stosowanie baby handlingu buduje silniejszą więź z dzieckiem, ponieważ rodzic uczy się „czytać” sygnały malucha i odpowiadać na jego potrzeby w najbardziej optymalny sposób. Zwiększa to pewność siebie rodziców, redukuje stres i poczucie bezradności, a także wzmacnia ich kompetencje opiekuńcze. Rodzice, którzy czują się pewnie w codziennej opiece, są spokojniejsi, a ten spokój udziela się dziecku, tworząc harmonijną atmosferę w domu. Metoda ta minimalizuje ryzyko nieprawidłowych nawyków ruchowych, które mogą być trudne do skorygowania w późniejszym wieku.
Jak poprawnie nosić niemowlę zgodnie z zasadami baby handlingu?
Prawidłowe noszenie niemowlęcia to podstawa baby handlingu, która zapewnia dziecku stabilizację, bezpieczeństwo i sprzyja jego rozwojowi. Kluczowe jest zawsze podtrzymywanie główki i szyi, które u noworodka są najsłabsze i niekontrolowane. Ręce opiekuna powinny delikatnie, ale stabilnie podpierać główkę oraz pupę, zapewniając kręgosłupowi dziecka naturalne ułożenie, zgodne z jego fizjologicznymi krzywiznami.
Zaleca się noszenie niemowlęcia blisko ciała, co dostarcza mu poczucia ciepła, bliskości i bezpieczeństwa, przypominając mu warunki panujące w łonie matki. Ważne jest, aby często zmieniać pozycje noszenia – np. od „fasolki”, przez pozycje skośne, aż po noszenie tyłem do siebie w pozycji „na zimny łokieć” dla starszych niemowląt, które już kontrolują główkę i chcą obserwować otoczenie. Noszenie tyłem do opiekuna nie tylko wspiera rozwój poznawczy, ale także stymuluje mięśnie szyi i tułowia do pracy. Należy unikać gwałtownych ruchów oraz zbyt wczesnej pionizacji, zanim dziecko nie będzie w stanie samodzielnie kontrolować głowy, aby nie obciążać kręgosłupa i nie narazić go na urazy.
Co zrobić, gdy maluch płacze podczas zmiany pozycji? To naturalna reakcja na nieznane. Przede wszystkim należy zwolnić ruchy, mówić do dziecka spokojnym głosem i utrzymywać kontakt wzrokowy, by zapewnić mu poczucie bezpieczeństwa. Jeśli płacz nie ustaje, delikatnie ułóż malucha z powrotem w komfortowej pozycji, sprawdź, czy nic go nie uwiera, i spróbuj ponownie za chwilę, wykonując ruch jeszcze wolniej i bardziej precyzyjnie. Czasami wystarczy przytulić maluszka do siebie, zanim wznowi się przenoszenie. Należy pamiętać, że każde dziecko jest inne i ma swoją wrażliwość.
Na czym polega technika „fasolka” i kiedy ją stosować?
Technika „fasolka” jest jedną z najbardziej podstawowych i kluczowych pozycji w baby handlingu, szczególnie cenioną w pierwszych tygodniach życia noworodka. Polega na ułożeniu malucha w pozycji zbliżonej do embrionalnej, gdzie jego ciało jest delikatnie zaokrąglone, nóżki zgięte, a główka wsparta na przedramieniu lub w zgięciu łokciowym opiekuna. Dzięki temu ułożeniu, fizjologiczne zaokrąglenie kręgosłupa noworodka jest wspierane, co jest niezwykle ważne dla jego prawidłowego rozwoju.
Pozycja „fasolka” daje dziecku ogromne poczucie bezpieczeństwa i komfortu, przypominając mu ciasne, ciepłe otoczenie łona matki. To sprawia, że jest ona niezwykle pomocna podczas noszenia, karmienia piersią, usypiania, a także w sytuacjach, gdy maluch jest niespokojny lub potrzebuje ukojenia. Delikatne otulenie i stałe podparcie całego ciała pomaga uspokoić system nerwowy dziecka, co często przekłada się na głębszy i spokojniejszy sen. Fasolka to doskonały sposób na łagodzenie objawów kolki oraz zmniejszanie napięcia u noworodków.
Kluczowe w „fasolce” jest symetryczne ułożenie dziecka oraz pewne, ale nie sztywne, podparcie. Jedno przedramię opiekuna podtrzymuje główkę i kark, przechodząc wzdłuż tułowia, a druga ręka stabilizuje pupę i nóżki. Ważne, aby nie krępować ruchów dziecka, a jedynie je wspierać. Pozycję tę stosuje się głównie w pierwszych trzech miesiącach życia, kiedy to kręgosłup dziecka jest najbardziej elastyczny i potrzebuje zaokrąglenia. W miarę jak maluch rośnie i zyskuje kontrolę nad główką, można stopniowo wprowadzać inne pozycje noszenia, dostosowane do jego etapu rozwoju.
Jak prawidłowo obracać niemowlaka z brzuszka?
Prawidłowe obracanie niemowlęcia jest fundamentalnym elementem baby handlingu, który ma na celu wspieranie rozwoju motorycznego i integracji odruchów pierwotnych. Należy pamiętać, że gwałtowne zmiany pozycji mogą przestraszyć dziecko i wywołać płacz. Kluczowe jest wykonywanie ruchów powoli, płynnie i z pełnym podparciem, aby maluch czuł się bezpiecznie i aktywnie uczestniczył w ruchu.
Aby bezpiecznie obrócić niemowlę z pleców na brzuszek (lub odwrotnie), zacznij od delikatnego ułożenia dziecka na boku. Następnie jedną ręką podtrzymaj jego miednicę, a drugą ręką główkę i bark. Delikatnie i płynnie obróć dziecko na drugą stronę, kontrolując ruch główki i pozwalając, aby reszta ciała podążyła za ruchem. Ważne jest, aby dziecko zawsze obracało się przez boczną pozycję, nigdy bezpośrednio z pleców na brzuch, gdyż to obciąża kręgosłup i nie jest zgodne z fizjologicznymi wzorcami ruchowymi.
Gdy dziecko płacze podczas obracania, to sygnał, że czuje się niepewnie lub pozycja jest dla niego niekomfortowa. Należy wówczas przerwać ruch, uspokoić malucha, mówić do niego, a następnie spróbować ponownie, wykonując ruch jeszcze wolniej i bardziej precyzyjnie, zawsze z uwagą na stabilne podparcie główki i miednicy. Pamiętaj, aby obracać dziecko zarówno na prawą, jak i na lewą stronę, co sprzyja symetrycznemu rozwojowi mięśni i zapobiega utrwalaniu się asymetrii. Prawidłowe obracanie wzmacnia mięśnie tułowia i jest wstępem do samodzielnego obracania się i pełzania.
Baby handling a tradycyjna pielęgnacja – kluczowe różnice
Zrozumienie różnic między baby handlingiem a tradycyjnymi metodami pielęgnacji jest kluczowe dla świadomego wyboru. Tradycyjna opieka często opiera się na intuicji i odruchowych działaniach rodziców, nie zawsze uwzględniających specyfikę rozwoju neurofizjologicznego niemowlęcia. Choć intencje są zawsze dobre, pewne nawyki, takie jak podnoszenie dziecka za pachy, gwałtowne zmiany pozycji czy wczesna pionizacja, mogą nieświadomie wpływać na rozwój motoryczny i komfort malucha.
Baby handling natomiast to świadome podejście, które kładzie nacisk na ergonomię ruchów, zarówno dla dziecka, jak i dla rodzica. Główna różnica tkwi w zrozumieniu, jak każda interakcja wpływa na napięcie mięśniowe, integrację odruchów i wzorce ruchowe dziecka. Metoda ta uczy, jak poprzez delikatne i kontrolowane ruchy wspierać symetrię, czucie głębokie i koordynację, zamiast po prostu przenosić dziecko z miejsca na miejsce. Baby handling koryguje potencjalnie szkodliwe nawyki, ucząc, jak zapewnić dziecku maksymalne bezpieczeństwo i komfort, jednocześnie stymulując jego rozwój w sposób fizjologiczny.
Kolejną istotną różnicą jest akcent na aktywny udział dziecka w czynnościach pielęgnacyjnych. Zamiast biernego noszenia, baby handling zachęca do delikatnego prowadzenia ruchu, pozwalając dziecku na współdziałanie i budowanie świadomości własnego ciała. To buduje fundamenty pod przyszłe umiejętności motoryczne, takie jak samodzielne obracanie się, siedzenie czy chodzenie. Dzięki temu maluch nie tylko jest pielęgnowany, ale aktywnie uczestniczy w procesie uczenia się i rozwijania, co przekłada się na większą pewność siebie i lepszą adaptację do otoczenia.
Dlaczego baby handling jest istotny dla rozwoju niemowlęcia?
Baby handling jest nieocenionym narzędziem w harmonijnym rozwoju niemowlęcia, wspierając nie tylko jego zdolności motoryczne, ale także rozwój poznawczy, sensoryczny, a nawet mowę. Poprzez świadome techniki noszenia, podnoszenia i odkładania, metoda ta pomaga wzmacniać odpowiednie napięcie mięśniowe i kształtować prawidłowe wzorce ruchowe, które są fundamentem dla wszystkich kolejnych umiejętności.
Prawidłowa stymulacja sensoryczna, jaką zapewnia baby handling, odgrywa kluczową rolę w rozwoju mowy. Delikatne dotyk, bliskość rodzica, zmiana pozycji, które angażują różne części ciała, dostarczają mózgowi dziecka bogactwa bodźców czuciowych i proprioceptywnych. To właśnie te bodźce są niezbędne dla prawidłowej integracji sensorycznej, która z kolei wpływa na rozwój schematu ciała, koordynacji, a w konsekwencji na umiejętność kontroli mięśni twarzy, jamy ustnej i aparatu mowy. Dziecko, które czuje się pewnie w swoim ciele, łatwiej skupia się na dźwiękach i próbach artykulacji.
Baby handling ma także ogromny wpływ na integrację odruchów pierwotnych, które są podstawą dla przyszłej sprawności motorycznej i poznawczej. Dając dziecku możliwość swobodnego ruchu w kontrolowanych warunkach, wspomagamy proces wygaszania tych odruchów i zastępowania ich bardziej dojrzałymi reakcjami. Ta świadoma pielęgnacja stanowi solidny fundament dla zdrowego rozwoju niemowlęcia w jego pierwszym roku życia i w kolejnych latach, dając mu szansę na najlepszy start w przyszłość. Dziecko, które czuje się bezpiecznie i ma prawidłowo rozwinięte wzorce ruchowe, jest bardziej otwarte na eksplorację świata i naukę.
Integracja odruchów pierwotnych – dlaczego jest tak ważna?
Odruchy pierwotne to automatyczne reakcje ruchowe, obecne już u noworodka, które pełnią kluczową rolę w jego przetrwaniu i rozwoju w pierwszych miesiącach życia. Należą do nich między innymi odruch Moro, odruch szukania, chwytny czy toniczny odruch szyjny. Ich prawidłowa integracja – czyli wygaszanie i zastępowanie ich świadomymi, kontrolowanymi ruchami – jest absolutnie fundamentalna dla dalszego rozwoju psychoruchowego dziecka.
Jeśli odruchy pierwotne nie zostaną prawidłowo zintegrowane w odpowiednim czasie, mogą prowadzić do szeregu trudności rozwojowych. U dziecka mogą pojawić się objawy takie jak: nieprawidłowe napięcie mięśniowe (zbyt duże lub zbyt małe), problemy z koordynacją ruchową, trudności z utrzymaniem równowagi, niezdarność, a także specyficzne problemy w nauce, koncentracji czy nawet w zachowaniu. Przetrwałe odruchy pierwotne często objawiają się trudnościami w nabywaniu nowych umiejętności motorycznych, np. w nauce jazdy na rowerze, wiązaniu sznurowadeł, czy precyzyjnych ruchach rąk.
Baby handling aktywnie wspiera proces integracji odruchów pierwotnych. Poprzez delikatne, symetryczne ruchy, odpowiednie pozycjonowanie i świadome wspieranie naturalnych faz rozwoju motorycznego, rodzic pomaga mózgowi dziecka w organizacji i doskonaleniu ruchów. Na przykład, techniki obracania się przez bok pomagają wygaszać asymetryczny toniczny odruch szyjny, a noszenie w pozycji „fasolki” sprzyja poczuciu bezpieczeństwa i integracji odruchu Moro. To świadome działanie prewencyjne jest znacznie skuteczniejsze niż późniejsza rehabilitacja i daje dziecku solidne podstawy do osiągania kolejnych kamieni milowych w rozwoju.
Czy baby handling można stosować u wcześniaków i dzieci z zaburzeniami rozwojowymi?
Baby handling jest nie tylko zalecany, ale często wręcz kluczowy dla wcześniaków oraz dzieci z różnymi zaburzeniami rozwojowymi. W przypadku wcześniaków, które doświadczyły trudnych warunków poza łonem matki, metoda ta zapewnia niezbędne poczucie bezpieczeństwa, stabilizacji i bliskości, co jest niezwykle ważne dla ich niedojrzałego układu nerwowego. Delikatne techniki pomagają im w adaptacji do nowego środowiska, redukują nadmierne pobudzenie sensoryczne i wspierają prawidłowy rozwój napięcia mięśniowego.
Dla dzieci z zaburzeniami rozwojowymi, takimi jak wzmożone lub obniżone napięcie mięśniowe, asymetrie czy opóźnienia w rozwoju psychomotorycznym, baby handling staje się elementem terapii. Metoda ta pozwala na indywidualne dopasowanie technik pielęgnacyjnych do specyficznych potrzeb dziecka, stymulując te obszary, które wymagają wzmocnienia, i korygując nieprawidłowe wzorce ruchowe. Dzięki wczesnemu wdrożeniu baby handlingu, można znacząco ograniczyć konieczność długoterminowej, intensywnej rehabilitacji, ponieważ pełni on funkcję zarówno prewencyjną, jak i terapeutyczną.
Wczesne wsparcie poprzez baby handling może mieć decydujące znaczenie w integracji odruchów pierwotnych, co jest szczególnie ważne w grupach ryzyka. Rodzice tych dzieci, ucząc się odpowiednich technik, zyskują narzędzia do codziennej pracy z maluchem, co buduje ich kompetencje i poczucie sprawczości. W konsekwencji wcześniaki i dzieci z opóźnieniami rozwojowymi mają większe szanse na harmonijny i zrównoważony rozwój, redukując ryzyko utrwalenia się nieprawidłowych wzorców. Zawsze jednak w przypadku dzieci z wyzwaniami rozwojowymi, baby handling powinien być konsultowany i prowadzony pod okiem doświadczonego fizjoterapeuty lub terapeuty NDT-Bobath.
Kiedy szukać pomocy? Ostrzeżenia i przeciwwskazania w baby handlingu
Baby handling to metoda bezpieczna i wspierająca, jednak istnieją sytuacje, w których należy zachować szczególną ostrożność lub skonsultować się ze specjalistą. Przede wszystkim należy unikać podnoszenia dziecka za pachy, gdyż grozi to zwichnięciem stawu barkowego, a także gwałtownych ruchów i zmian pozycji, które mogą przestraszyć malucha i nadwyrężyć jego układ nerwowy. Niezwykle ważne jest również, aby nie podnosić dziecka w pozycji pionowej, dopóki nie osiągnie ono samodzielnej kontroli nad główką i szyją, ponieważ może to prowadzić do przeciążeń kręgosłupa i nieprawidłowego rozwoju.
Istnieją pewne sygnały, które powinny skłonić rodziców do konsultacji z fizjoterapeutą dziecięcym lub pediatrą. Należą do nich:
- Utrzymująca się asymetria ułożeniowa: Dziecko preferuje jedną stronę ciała, np. zawsze układa główkę w tę samą stronę, lub ma wyraźnie jedną rączkę/nóżkę mniej aktywną.
- Wzmożone lub obniżone napięcie mięśniowe: Maluch jest bardzo sztywny i wygina się w łuk, lub wręcz przeciwnie – jest bardzo wiotki i sprawia wrażenie „przelewającego się” przez ręce.
- Nadmierna płaczliwość lub opór podczas prób zmian pozycji: Jeśli dziecko konsekwentnie płacze i protestuje przy każdej próbie podniesienia czy obrócenia, może to wskazywać na dyskomfort lub nieprawidłowe wzorce ruchu.
- Brak postępów w rozwoju motorycznym: Jeśli dziecko nie osiąga kolejnych kamieni milowych w przewidywanym czasie (np. nie podnosi główki w leżeniu na brzuszku, nie próbuje się obracać).
- Wyraźne objawy przetrwałych odruchów pierwotnych: Na przykład, w wieku kilku miesięcy nadal silny odruch Moro (nagłe rozrzucanie rączek) lub asymetryczny toniczny odruch szyjny (obracanie głowy powoduje wyprostowanie jednej ręki i zgięcie drugiej).
W takich przypadkach wsparcie specjalisty, który oceni rozwój dziecka i skoryguje techniki pielęgnacyjne, jest nieocenione. Wczesna interwencja może zapobiec utrwaleniu się nieprawidłowych wzorców i ułatwić dziecku osiąganie kolejnych etapów rozwojowych.
Gdzie szukać wsparcia? Kursy i szkolenia dla rodziców
Zainteresowanie baby handlingiem rośnie, a wraz z nim dostępność profesjonalnych szkoleń i wsparcia dla rodziców. Nie musisz szukać tych informacji wyłącznie w książkach czy internecie – w wielu miastach Polski fizjoterapeuci dziecięcy, terapeuci NDT-Bobath oraz doradcy noszenia prowadzą warsztaty i kursy poświęcone tej metodzie. Udział w takim szkoleniu to jedna z najlepszych inwestycji w prawidłowy rozwój dziecka i pewność siebie rodzica.
Podczas kursów rodzice uczą się praktycznych technik podnoszenia, noszenia, odkładania, przewijania i ubierania niemowlęcia, a także dowiadują się, jak reagować na jego sygnały i jak dostosowywać pielęgnację do jego indywidualnych potrzeb rozwojowych. Wiele placówek oferuje również indywidualne konsultacje, podczas których specjalista obserwuje interakcje rodzica z dzieckiem i proponuje spersonalizowane rozwiązania. Dzięki temu rodzice mogą od razu wprowadzić w życie poprawne techniki i uzyskać odpowiedzi na nurtujące ich pytania, co jest szczególnie cenne w przypadku pierwszego dziecka.
Warto szukać placówek rekomendowanych przez środowiska fizjoterapeutów dziecięcych lub terapeutów NDT-Bobath. Coraz więcej jest także dostępnych kursów online, które pozwalają na naukę w domowym zaciszu, choć zawsze warto uzupełnić je o praktyczne zajęcia lub konsultację w realnym kontakcie z ekspertem. Pamiętaj, że inwestycja w wiedzę o baby handlingu to inwestycja w zdrowie i harmonijny rozwój Twojego dziecka, a także w Twój własny komfort psychiczny jako rodzica w 2025 roku.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy baby handling to nowa metoda?
Baby handling nie jest nową metodą w ścisłym sensie. Opiera się na zasadach neurofizjologicznej metody NDT-Bobath, która jest stosowana w rehabilitacji dzieci już od lat 40. XX wieku. Jest to raczej nowoczesne podejście do pielęgnacji, które adaptuje sprawdzone naukowo zasady fizjoterapii do codziennej opieki nad zdrowymi niemowlętami. Celem jest wspieranie ich prawidłowego rozwoju i zapobieganie potencjalnym zaburzeniom. W ostatnich latach zyskał na popularności dzięki rosnącej świadomości rodziców na temat wpływu codziennych czynności na rozwój dziecka.
W jakiej pozycji nosić maluszka?
W baby handlingu zaleca się zmienianie pozycji noszenia, dostosowując je do wieku i etapu rozwojowego dziecka. W pierwszych tygodniach życia dominuje pozycja „fasolka”, która zapewnia dziecku poczucie bezpieczeństwa i wspiera fizjologiczne zaokrąglenie kręgosłupa. W miarę jak dziecko zyskuje kontrolę nad główką (ok. 3-4 miesiąca), można wprowadzać pozycje skośne lub „na zimny łokieć”, które pozwalają mu na obserwację otoczenia, jednocześnie unikając wczesnej pionizacji. Ważne jest, aby zawsze stabilnie podtrzymywać główkę i szyję oraz symetrycznie układać ciało maluszka.
Czy baby handling wpływa na sen dziecka?
Tak, baby handling może znacząco wpływać na jakość snu dziecka. Delikatne, przewidywalne ruchy i stałe podparcie, które zapewnia ta metoda, pomagają uspokoić system nerwowy niemowlęcia i dają mu poczucie bezpieczeństwa. Dziecko, które czuje się stabilnie i komfortowo w ramionach rodzica, łatwiej zasypia i rzadziej wybudza się z niepokojem. Ponadto, eliminacja gwałtownych ruchów i zbyt dużej ilości bodźców sensorycznych podczas codziennej pielęgnacji sprzyja lepszemu wyciszeniu i głębszemu snu, co jest kluczowe dla jego rozwoju i regeneracji.
Co robić, gdy dziecko płacze podczas zmiany pozycji?
Gdy dziecko płacze podczas zmiany pozycji, to sygnał, że czuje dyskomfort lub niepewność. W pierwszej kolejności zwolnij ruchy i mów do dziecka spokojnym, kojącym głosem, utrzymując z nim kontakt wzrokowy. Upewnij się, że jego główka i miednica są stabilnie podparte, a żadna część ciała nie jest uciskana. Jeśli płacz nie ustaje, przerwij ruch, przytul malucha i daj mu chwilę na uspokojenie, po czym spróbuj ponownie, wykonując wszystko jeszcze wolniej i delikatniej. Czasem warto sprawdzić, czy przyczyną nie jest mokra pieluszka lub głód.
Czy baby handling to tylko noszenie?
Nie, baby handling to znacznie szersza koncepcja niż tylko noszenie. Obejmuje on wszystkie aspekty codziennej pielęgnacji i interakcji z niemowlęciem. To również prawidłowe podnoszenie i odkładanie do łóżeczka, przewijanie, ubieranie i rozbieranie, karmienie, a nawet zabawa. Każda z tych czynności może być okazją do wspierania prawidłowego rozwoju motorycznego i sensorycznego dziecka, pod warunkiem, że jest wykonywana świadomie, delikatnie i z pełnym poszanowaniem fizjologii maluszka.
